‘Help! Het hele aanrecht staat vól met afwas en het is één grote bende.’ Kortom: Herrie in de keuken! In deze lessenserie ga je deze situatie proberen te schilderen. Natuurlijk moet je werkstuk geen rommeltje worden, daarom gaan we eerst een aantal korte opdrachten maken. Hierin leer je hoe je van deze puinhoop een goed schilderij kunt maken.
Ruimtelijk tekenen
Geen ruimtewerking
Ruimte is een ander woord voor diepte. Als je zonder diepte tekent, wordt je tekening snel saai. Op afbeelding 1 zie je drie cirkels. De manier waarop ze zijn getekend, zorgt ervoor dat er geen diepte te zien is. Door de onderstaande trucjes te gebruiken, wordt de tekening veel ruimtelijker en dus leuker om naar te kijken.
Afbeelding 1: Geen ruimtewerking
Overlapping
Ruimte is een ander woord voor diepte. Als je zonder diepte tekent, wordt je tekening snel saai. Op afbeelding 1 zie je drie cirkels. De manier waarop ze zijn getekend, zorgt ervoor dat er geen diepte te zien is. Door de onderstaande trucjes te gebruiken, wordt de tekening veel ruimtelijker en dus leuker om naar te kijken.
Afbeelding 2: Overlapping
Afsnijding
Bij afsnijdingstaat een voorwerp aan de rand van het papier en is daardoor niet helemaal te zien. Het gedeelte dat niet te zien is denk je er automatisch bij. Het is dus alsof de afbeelding buiten het papier verder gaat. Zie afbeelding 3.
Afbeelding 3: Afsnijding
Perspectief
Voorwerpen die verder weg staan, lijken kleiner dan dat ze in werkelijkheid zijn. Dit noemen we perspectief. Door te spelen met groot en klein, ontstaat snel een ruimtelijk effect. Zie afbeelding 4.
Afbeelding 4: Perspectief
Plasticiteit
Door vormen en voorwerpen schaduwen en lichte plekken te geven, lijken ze ruimtelijk te worden. Dit noemen we plasticiteit. Bij het fruittoetje heb je dat al uitgebreid geoefend! Zie afbeelding 5.
Afbeelding 5: Plasticiteit
Combineren
Afbeelding 6: Een combinatie van alle trucs
Ruimte herkennen
Zoek op het internet een willekeurige foto. Bekijk de foto goed en probeer de ruimte trucs die je hebt geleerd te herkennen. Teken over de foto met een duidelijke kleur een rondje en schrijf erbij welke ruimte truc je ziet.
Bespreek de resultaten in de klas.
Afbeelding 7: Voorbeeld opdracht 1
Van plat naar ruimtelijk
Je hebt zojuist geleerd met welke trucjes je een ruimtelijke tekening kunt maken.
Als je in de kunstgeschiedenis duikt, kom je erachter dat niet alle kunstenaars hiervan op de hoogte waren. Dit komt doordat sommige trucjes pas later werden ontdekt.
Het dodenboek van Hoenefer
Hiernaast zie je een afbeelding van het Dodenboek Van Hoenefer (1300 v. Chr.). Het is een deel van een tekening gemaakt op een papyrusrol.
In deze tekening is te zien welke stappen de Egyptische schrijver Hoenefer moest ondergaan om na zijn dood in de hemel te komen. Hoenefer zelf is te zien in een wit gewaad met zwart haar. Je kunt de tekening lezen als een stripverhaal.
In de tekening is weinig diepte te zien. Dit komt omdat er niet of nauwelijks gebruik is gemaakt van de trucjes die je hebt geleerd. De figuren staan allemaal naast elkaar en overlappen elkaar niet. Ook is er geen afsnijding, perspectief of plasticiteit te zien.
Afbeelding 8: Dodenboek van Hoenefer, ong. 1300 v. Chr, tekening op papyrusrol
Het laatste avondmaal
In de middeleeuwen (500-1500) leerden kunstenaars steeds beter hoe je diepte moest creëren op een plat schilderij.
Het schilderij op afbeelding 9 is gemaakt door de Italiaanse kunstenaar De Neiro. Hij schilderde het laatste avondmaal, een bijbels verhaal waarin Jezus de avond voor zijn dood samen met zijn apostelen eet.
In dit schilderij is al veel meer diepte te zien dan in afbeelding 8, maar in plaats van de personen achter elkaar te tekenen, zijn ze boven elkaar getekend. De personen overlappen elkaar dus bijna nergens. Het lijkt daardoor niet helemaal te kloppen.
Afbeelding 9: Ugolino Di Neiro, Het laatste avondmaal, 1324, tempera en goud op hout
De jacht op de eenhoorn
De eenhoorn is een fabeldier, dat dus nooit echt heeft bestaan. Toch geloofde men in de middeleeuwen in het bestaan van de eenhoorn en werd er gezegd dat het dier magische krachten had. Zo kon de eenhoorn, volgens de verhalen bijvoorbeeld elke vorm van vergiftiging ongedaan maken. Om deze reden zie je de eenhoorn vaak terug op middeleeuwse schilderijen.
Op afbeelding 10 zie je één van de tapijten uit de serie De Jacht Op De Eenhoorn. Elk tapijt uit deze serie is bijna 5 meter hoog. Als ze allemaal achter elkaar worden gehangen, hebben ze een gezamenlijke lengte van wel 26 meter!
Het tapijt is rond 1500 gemaakt. Op het tapijt zie je dat er veel overlapping is gebruikt en ook plasticiteit en afsnijding zijn duidelijk te zien. Daarnaast is er ook een gebruik gemaakt van perspectief, kijk maar naar het kleine kasteel in de linker bovenhoek.
Toch klopt het perspectief niet helemaal. De mensen op de voorgrond zijn namelijk even groot als de mensen achter op het tapijt. De kunstenaar wist wel dat hij de objecten in de verte kleiner moest afbeelden, maar nog niet precies hoeveel kleiner. Dat werd pas later ontdekt.
Afbeelding 10: De jacht op de eenhoorn, ong. 1500, serie wandtapijten
De school van Athene
In de Renaissance (1500-1600) ontdekten kunstenaars hoe ze op een realistische manier heel veel diepte in hun schilderijen konden krijgen.
Op afbeelding 11 zie je de fresco (muurschildering) De School Van Athene, gemaakt door de Italiaanse kunstenaar Rafaël. Op deze schildering zijn allerlei bekende en belangrijke figuren uit de klassieke oudheid te zien. In het midden staan de belangrijkste personen: De filosofen Plato en Aristoteles.
Alles in deze muurschildering is heel precies uitgewerkt. Daarom lijkt het net een foto. De kunstenaar heeft veel aandacht besteedt aan de lichtval, de menselijke figuren, de ordening en het perspectief. Ook alle andere ruimtetrucjes worden hier gebruikt.
Afbeelding 11: Rafaël, De school van Athene, 1511, fresco
Ruimtelijke vormen tekenen
Parallelprojectie
Je weet nu op welke plek je vormen moet tekenen zodat het lijkt alsof er diepte in je tekening is. Je hebt alleen nog niet geleerd hoe je de vormen zélf ruimtelijk kunt tekenen. Want hoe maak je bijvoorbeeld van een vierkant een kubus, of van een rechthoek een balk? Je kunt dit op een aantal manieren doen. De manier die wij in deze opdracht gaan gebruiken is parallelprojectie.
Bij parallelprojectie gebruik je maar 3 soorten lijnen:
- Horizontale lijnen
- Verticale lijnen
- Diagonale lijnen
Alle lijnen van dezelfde kleur zijn evenwijdig aan elkaar. Je noemt dit ook wel parallel, vandaar de naam parallelprojectie. Dit is te zien in afbeelding 12 en 13.
Raster
Om makkelijker in parallelprojectie te tekenen, kun je een raster gebruiken. Dit raster staat vol met lijnen. Deze lijnen staan allemaal horizontaal, verticaal of diagonaal. Door dit raster onder je tekenvel te leggen, kun je gemakkelijk over de lijnen van het raster tekenen. Zo hoef je niet telkens met je geodriehoek te meten of de lijnen parallel lopen. Dit is te zien in afbeelding 13.
Afbeelding 12: Kubus in parallelprojectie
Afbeelding 13: Gebruik van een raster bij parallelprojectie
Blokken tekenen
- Neem een leeg vel A4 tekenpapier en leg daar het raster onder. Begin met het tekenen van 1 kubus in parallelprojectie. Voeg daarna minimaal 9 kubussen of balken toe, zodat er een compositie van 10 blokken ontstaat. Maak gebruik van afsnijding en overlapping.
- Neem één kleur- of tekenpotlood. Kleur alle kubussen en balken van opdracht 2a hiermee in. Zorg ervoor dat elke zijde van de kubus een andere tint van die kleur krijgt. Zo ontstaat een ruimtelijk effect.
Collage
Ga op je iPad op zoek naar afbeeldingen van tafels, stoelen, kastjes, aanrechten, lampen, vloeren, enz… Gebruik deze afbeeldingen om een digitale collage te maken van een keuken waarin het een rommeltje is. Bijvoorbeeld, de afwas staat nog hoog opgestapeld op het aanrecht, de wasbak stroomt over of de plantenbak is omgevallen. Je kunt het zo gek niet bedenken! Gebruik hiervoor de gratis app Piccollage.
Afbeelding 14: Voorbeeld collage
Schetsen
Maak een schets voor je keuken. Haal inspiratie uit je collage van opdracht 3 en gebruik het raster van opdracht 2. Zorg ervoordat overlapping, afsnijding, plasticiteit en perspectief duidelijk zichtbaar aanwezig zijn in je tekening. De herrie in de keuken hoef je nog niet te tekenen. Deze gaan we pas later toevoegen.
Herrie in de keuken
- Trek je schets van opdracht 4 dunnetjes over op een dik vel tekenpapier van A4 formaat. Kleur deze in met behulp van aquareltechniek. Dit zal door je docent worden uitgelegd. Houd rekening met het volgende:
- Zorg ervoor dat je tekening afsnijding, overlapping en plasticiteit bevat.
- Teken in parallelprojectie en zorg ervoor dat het klopt, gebruik hiervoor het raster.
- Werk met liniaal.
- Gebruik genoeg water bij het aquarelleren.
- Verdeel de aquarelverf gelijkmatig.
- Wees origineel.
- Werk netjes.
- Omdat een lege keuken een beetje saai is om naar te kijken, gaan we ‘herrie’ toevoegen.
Stel je voor, je hebt net een taart gebakken, je natte hond heeft zich lekker uitgeschud, de gootsteen overstroomt of de afwas van de hele week staat nog op het aanrecht. Verzin iets leuks waardoor het in jouw keuken een grote bende is.
Natuurlijk moet het wel leuk zijn om naar deze bende te kijken. Daarom maken we de ‘herrie’ eerst op een apart blaadje. Deze plakken we later op. Hierdoor kun je eerst bepalen waar het mooi staat, voordat je het opplakt.
Schrijf in je dummy zoveel mogelijk rommel die je zou kunnen tekenen.
- Neem een stukje dik A4 tekenpapier (meestal liggen er nog reststukjes in het lokaal). Teken hierop zoveel mogelijk rommel die je bij opdracht a het opgeschreven.
- Schilder de rommel in met aquarel, knip het daarna uit en geef het een plekje in je schilderij.