De Zwitserse kunstenaar Johannes Itten (1888-1967) werd vooral bekend om zijn kleurenleer. Hij verzon een heel simpel kleurenschema waaruit je heel veel kunt aflezen. In deze opdracht leer je de basisbegrippen van kleur en gaan we zelf een persoonlijke kleurencirkel ontwerpen.
De kleurencirkel van Itten
In de afbeelding hiernaast zie je de kleurencirkel van Itten. Het middelste gedeelte van de kleurencirkel kun je verdelen in twee groepen. Helemaal in het midden zie je de drie primaire kleuren en daaromheen de drie secundaire kleuren.
Primaire kleuren
Met de primaire kleuren worden de drie basiskleuren geel, rood en blauw bedoeld. Door deze kleuren met elkaar te mengen kun je alle andere kleuren in de cirkel maken, daarom staan ze in het midden.
Secundaire kleuren
De secundaire kleuren zijn groen, paars en oranje. Deze kun je maken door twee primaire kleuren met elkaar te mengen.
Tertiaire kleuren
Tertiaire kleuren ontstaan als je een primaire kleur met een secundaire kleur mengt. Het zijn in deze cirkel de kleuren geeloranje, roodoranje, roodpaars, blauwpaars, blauwgroen en geelgroen.
Afbeelding 1: De kleurencirkel van Itten
Ontbrekende kleuren
De kleurencirkel van Itten bestaat uit 12 verschillende kleuren. Er zijn natuurlijk meer dan 12 kleuren. Overleg met je buurman of buurvrouw en schrijf in je boek welke kleuren niet in de cirkel van Itten staan. Schrijf ook op waarom je denkt dat deze kleuren er niet bij zitten.
Koude en warme kleuren
Je hoort mensen wel eens zeggen: “Wat een mooie warme kleur!” Maar wat wordt hier nou eigenlijk mee bedoeld? Kleuren kunnen warm of koud aandoen. In de kleurencirkel kun je een verdeling zien tussen de warme en koude kleuren.
Afbeelding 2: Landschap met koude kleuren
Afbeelding 3: Landschap met warme kleuren
Koude kleuren
De koude kleuren vind je in de linker helft van de cirkel. Van geelgroen tot paars. De koudste kleur is blauwgroen. Koude kleuren komen bijvoorbeeld voor in water en ijs.
Warme kleuren
De warme kleuren vind je in rechter helft van de cirkel. Van geel tot paarsrood. De warmste kleur is oranjerood. Deze kleur ligt precies tegenover de koudste kleur. Warme kleuren kennen we bijvoorbeeld van vuur en de zon.
Proefje
Koude en warme kleuren kunnen je gevoel van temperatuur beïnvloeden. Er zijn in het verleden wetenschappelijke proefjes gedaan met kleuren. Als een kamer oranjerood geschilderd is, denken mensen dat het 3 tot 4 graden warmer is, dan wanneer dezelfde kamer blauwgroen geschilderd is!
Schetsen
Gebruik het werkblad met de taartpunten. Maak binnen elke taartpunt een unieke schets van een voorwerp, letter of logo dat iets over jou vertelt, bijvoorbeeld wat je hobby is, welke sport je beoefent, naar welke muziek je luistert, enz…
Let op: Je mag eventueel iets buiten de taartpunt tekenen, in dat geval zullen de vormpjes straks iets over elkaar heen komen.
Kleur in kunst
De kunstwerken hieronder zijn allemaal bijzonder om hun kleuren. Ze zijn gemaakt door hele bekende kunstenaars die allemaal onderzoek naar kleur deden.
Fotoalbum 1: Verschillende werken van De Stijl
De Stijl
De Nederlandse kunstenaarsgroep De Stijl wilde graag dat mensen meer vrolijke kleuren in huis zouden gebruiken. Ook wilden zij alles graag heel eenvoudig maken. Daarom gebruikten ze bijna alleen maar de primaire kleuren met zwart en wit. In fotoalbum 2 zie je een aantal van deze werken. De twee bovenste schilderijen zijn van bekende Nederlandse kunstenaar Piet Mondriaan.
Fotoalbum 2: Verschillende werken van Yves Klein
Yves Klein
De Franse kunstenaar Yves Klein ontdekte hoe hij van pigment een hele bijzondere tint blauw kon maken. Pas wanneer je zijn schilderijen in het echt ziet, ervaar je hoe speciaal deze kleur is. Sinds zijn ontdekking heeft hij bijna alleen nog maar met deze blauw gewerkt. Zie fotoalbum 2.
Fotoalbum 3: Verschillende werken van Paul Cézanne
Paul Cézanne
De Franse kunstenaar Paul Cézanne ontdekte dat warme kleuren meer naar voren kwamen en dat koude kleuren wat meer op de achtergrond bleven. Dit kun je goed zien in fotoalbum 3.
Verf
Voordat je met verf aan het werk gaat, is het handig om hier iets meer over te weten. Verf wordt gemaakt van pigment en een bindmiddel. Het pigment zorgt voor de kleur en het bindmiddel zorgt ervoor dat de verf vloeibaar wordt.
Verdunnen
Soms is je verf een beetje dik. Je kunt er dan niet fijn mee werken. Je kunt de verf dan een beetje verdunnen. Sommige verf kun je met water verdunnen, andere verf met bijvoorbeeld terpentine. Dit hangt af van het bindmiddel. De verf die wij gebruiken (plakkaatverf) kun je met water verdunnen. Je krijgt het ook met water uit je kleding.
Video 1: Hoe wordt verf gemaakt?
Creatieve kleurencirkel
- Kies in overleg met je docent de beste schets van opdracht 2 uit en trek deze 12 keer over op dik tekenpapier. Gebruik hiervoor de lichtbak of het raam. Bekijk hier het voorbeeld.
- Geef elke overgetrokken tekening een andere kleur uit de kleurencirkel. Gebruik alleen de primaire kleuren en geen zwart en wit.
- Knip alle ingeschilderde tekeningen uit, neem een zwart vel papier van 35 x 35 cm en plak je tekeningen in een cirkel op. Plak ze in de goede volgorde, kijk hiervoor naar de kleurencirkel van Itten.
Beoordelingscriteria
- Je hebt alle 12 kleuren op de juiste manier gemengd
- De stapjes tussen de kleuren zijn overal even groot
- Je hebt een origineel voorwerp gebruikt dat iets over jezelf vertelt
- Je hebt de verf netjes opgebracht, de verf is overal even dekkend
- Je hebt voorwerpen netjes en in de goede volgorde opgeplakt
- Het geheel ziet er verzorgd uit
Afbeelding 4: Voorbeeld van een creatieve kleurencirkel